Rozprawki maturalne, przykłady z oceną według kryteriów

Z czego składa się rozprawka

Rozprawka to wypowiedź, w której stawiasz tezę i uzasadniasz ją argumentami opartymi na utworze literackim oraz, jeśli polecenie tego wymaga, na innych tekstach kultury. Dobra rozprawka ma cztery widoczne części: wstęp z tezą, rozwinięcie z argumentami, przykłady przy każdym argumencie i zakończenie z wnioskiem.

Najczęstszy błąd nie dotyczy języka, tylko układu. Uczniowie piszą wstęp, który streszcza lekturę, zamiast postawić tezę, albo kończą pracę zdaniem, które niczego nie wnioskuje. Egzaminator czyta kilkadziesiąt prac, więc szuka konkretnej tezy już w pierwszych zdaniach.

Przykład wstępu, który działa

Weźmy polecenie: czy marzenia i ambicje mogą zniszczyć człowieka, na podstawie „Lalki”. Słaby wstęp brzmi: „Lalka to powieść Bolesława Prusa, która opowiada o Stanisławie Wokulskim”. Nie zawiera tezy ani odpowiedzi na pytanie.

Lepszy wstęp: „Marzenia i ambicje mogą zniszczyć człowieka wtedy, gdy staje się on od nich zależny bardziej niż od rzeczywistości. Przykładem jest Stanisław Wokulski z »Lalki« Bolesława Prusa”. Od razu wiadomo, co autor twierdzi i na czym oprze dowód.

Argument i przykład, nie samo streszczenie

Każdy argument ma tę samą budowę: zdanie z twierdzeniem, konkretny przykład z utworu, krótki komentarz, dlaczego przykład potwierdza twierdzenie. Brak ostatniego elementu to częsty powód niższej oceny, bo praca zaczyna przypominać streszczenie.

Przykład: „Wokulski przegrywa także dlatego, że idealizuje Izabelę. W scenach jej rozmów z otoczeniem widać, że jest ona chłodna i skoncentrowana na własnej pozycji, a mimo to bohater poświęca dla niej pieniądze i dobre imię. To pokazuje, że ambicja zaciemniła mu osąd”.

Zakończenie, które zamyka wywód

Zakończenie wraca do tezy innymi słowami i dodaje ostatnią myśl wynikającą z argumentów. Nie wprowadza nowych wątków i nie powtarza wstępu słowo w słowo. Dobrze, gdy ma dwa, trzy zdania.

Jak sprawdzić swoją rozprawkę

Takie sprawdzenie zajmuje kilka minut, a przy regularnym pisaniu staje się nawykiem. Jeśli chcesz zobaczyć, jak ocena rozkłada się na obszary, wklej swoją pracę w ocenie próbnej. O samych kryteriach piszemy w tekście kryteria oceny rozprawki maturalnej. Przykładowa praca w demo jest naszym tekstem pokazowym i nie pochodzi z arkusza egzaminacyjnego.

• Czy po pierwszym akapicie wiadomo, co jest tezą?
• Czy każdy argument ma przykład z lektury i komentarz?
• Czy zakończenie odpowiada na polecenie?
• Czy przed „że”, „który”, „ponieważ” i „aby” stoją przecinki?

Częste pytania uczniów o rozprawkę

Uczniowie pytają, czy w rozprawce wolno używać pierwszej osoby. Wolno, jeśli polecenie nie mówi inaczej, ale lepiej brzmi stwierdzenie bezosobowe, na przykład „można uznać”, niż ciągłe „uważam”. Pytają też, ile argumentów wystarczy. Dwa dobrze rozwinięte argumenty z przykładami są lepsze niż pięć wymienionych jednym zdaniem, o ile polecenie nie wymaga więcej.

Trzecie pytanie dotyczy długości. Minimalną liczbę wyrazów podaje polecenie w arkuszu i warto ją liczyć podczas ćwiczeń. Praca krótsza od wymaganej traci na ocenie, a praca znacznie dłuższa zwykle gubi spójność. Najlepiej pisać tak, aby wstęp zajmował jeden krótki akapit, rozwinięcie dwa lub trzy, a zakończenie kilka zdań.